Depressie en stemmingsstoornissen
Depressie en stemmingsstoornissen behoren tot de meest voorkomende psychische aandoeningen in Nederland. Een depressie kenmerkt zich door een aanhoudend gevoel van somberheid, verlies van interesse in dagelijkse activiteiten en een verminderde energie. Stemmingsstoornissen omvatten een bredere categorie, waaronder ook bipolaire stoornissen en dysthymie.
Symptomen en diagnose
De diagnose van depressie wordt gesteld wanneer iemand gedurende minimaal twee weken last heeft van verschillende symptomen. Belangrijke signalen zijn een depressieve stemming, verlies van plezier in activiteiten, slaapproblemen, concentratieproblemen, gevoelens van waardeloosheid en in ernstige gevallen suïcidale gedachten. Een huisarts of psychiater stelt de diagnose vast aan de hand van gestandaardiseerde criteria.
Beschikbare medicijnen in Nederland
Voor de behandeling van depressie zijn verschillende soorten antidepressiva beschikbaar:
SSRI's: sertraline, paroxetine en citalopram zijn veel voorgeschreven vanwege hun gunstige bijwerkingenprofiel
SNRI's: venlafaxine en duloxetine werken op zowel serotonine als noradrenaline
Tricyclische antidepressiva: amitriptyline en nortriptyline worden gebruikt bij ernstige depressies of bij onvoldoende effect van andere medicijnen
Werkingsmechanisme en voorzorgsmaatregelen
Antidepressiva werken door de concentratie van neurotransmitters in de hersenen te verhogen, wat de communicatie tussen zenuwcellen verbetert. Het effect treedt meestal pas na 2-6 weken in. Mogelijke bijwerkingen zijn misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid en seksuele problemen. Het is belangrijk om medicijnen niet plotseling te stoppen en altijd onder medische begeleiding af te bouwen.
Angststoornissen en paniekstoornis
Angststoornissen vormen een groep van psychische aandoeningen waarbij overmatige angst en bezorgdheid centraal staan. Deze aandoeningen beïnvloeden het dagelijks functioneren aanzienlijk en komen vaak voor in combinatie met andere psychische klachten. In Nederland lijdt ongeveer 12% van de bevolking ooit in het leven aan een angststoornis.
Verschillende vormen van angststoornissen
De meest voorkomende angststoornissen zijn gegeneraliseerde angststoornis (voortdurende zorgen over verschillende levensgebieden), paniekstoornis (plotselinge intense angstaanvallen), sociale angststoornis (angst voor sociale situaties) en specifieke fobieën. Elke vorm heeft eigen kenmerken maar kan leiden tot vermijdingsgedrag en sociale beperkingen.
Symptomen en medicamenteuze behandeling
Gegeneraliseerde angststoornis uit zich in chronische bezorgdheid, rusteloosheid, vermoeidheid en spierspanning. Paniekstoornis kenmerkt zich door acute aanvallen met hartkloppingen, zweten, trillen en het gevoel te zullen sterven of gek te worden.
Voor medicamenteuze behandeling zijn verschillende opties beschikbaar:
Benzodiazepinen: lorazepam, diazepam en oxazepam voor acute angstklachten en korte termijn gebruik
SSRI's: eerste keus voor langetermijnbehandeling van angststoornissen
Beta-blokkers: effectief tegen fysieke symptomen zoals hartkloppingen en trillen
Voorschrijving en risico's
Medicatie wordt voorgeschreven wanneer angstklachten het dagelijks leven ernstig belemmeren en psychotherapie onvoldoende effect heeft. Benzodiazepinen hebben risico op gewenning en afhankelijkheid, daarom worden ze alleen kortdurtig voorgeschreven. SSRI's zijn veiliger voor langdurig gebruik maar werken pas na enkele weken optimaal.
Bipolaire stoornis en stemmingsstabilisatoren
Bipolaire stoornis is een complexe psychiatrische aandoening die wordt gekenmerkt door extreme stemmingswisselingen. Bij bipolaire stoornis type I ervaren patiënten zowel manische als depressieve episodes, waarbij de manische episodes minstens een week duren en vaak tot ziekenhuisopname leiden. Bipolaire stoornis type II kenmerkt zich door hypomanische episodes die minder ernstig zijn, gecombineerd met ernstige depressieve periodes.
Manische en depressieve episodes
Tijdens manische episodes kunnen patiënten verhoogde energie, verminderde slaapbehoefte, grootheidswaanzin en impulsief gedrag vertonen. Depressieve episodes daarentegen worden gekenmerkt door aanhoudende somberheid, verlies van interesse, vermoeidheid en concentratieproblemen. Deze wisselende stemmingen kunnen het dagelijks functioneren ernstig verstoren.
Stemmingsstabiliserende medicijnen
Voor de behandeling van bipolaire stoornis zijn verschillende medicamentgroepen beschikbaar:
Lithium: Het gouden standaard stemmingsstabiliserende middel, effectief voor zowel manische als depressieve episodes
Anticonvulsiva: Zoals valproïnezuur, carbamazepine en lamotrigine, oorspronkelijk ontwikkeld voor epilepsie
Atypische antipsychotica: Medicijnen die helpen bij acute episodes en onderhoudsbehandeling
Medicatietrouw is cruciaal bij bipolaire stoornis, aangezien het plotseling stoppen van medicatie kan leiden tot terugval. Regelmatige bloedcontroles zijn essentieel, vooral bij lithiumgebruik, om toxiciteit te voorkomen en de juiste dosering te waarborgen. Uw apotheker kan u adviseren over de juiste inname en mogelijke bijwerkingen.
Psychose en schizofrenie
Psychotische stoornissen zijn ernstige psychiatrische aandoeningen waarbij het contact met de werkelijkheid verstoord is. Schizofrenie is de meest bekende vorm van psychose en beïnvloedt het denken, waarnemen en gedrag van patiënten. Deze aandoeningen vereisen meestal langdurige behandeling met gespecialiseerde medicatie.
Positieve en negatieve symptomen
Psychotische symptomen worden onderverdeeld in twee categorieën. Positieve symptomen omvatten hallucinaties, waanideeën en gedesorganiseerd denken - dit zijn verschijnselen die normaal niet aanwezig zijn. Negatieve symptomen daarentegen verwijzen naar het verlies van normale functies, zoals verminderde emotionele expressie, sociale terugtrekking en gebrek aan motivatie.
Antipsychotische medicatie
Er bestaan twee hoofdgroepen antipsychotica voor de behandeling van psychotische stoornissen:
Typische antipsychotica (eerste generatie): Zoals haloperidol en flufenazine, effectief tegen positieve symptomen
Atypische antipsychotica (tweede generatie): Waaronder risperidon, olanzapine, quetiapine en aripiprazol
Tweede generatie antipsychotica hebben vaak een gunstiger bijwerkingenprofiel en kunnen ook negatieve symptomen verbeteren. Belangrijke bijwerkingen omvatten gewichtstoename, diabetes en tardieve dyskinesie - onwillekeurige bewegingen die kunnen ontstaan bij langdurig gebruik. Regelmatige monitoring door uw arts en apotheker is daarom essentieel voor een veilige behandeling.
ADHD en concentratiestoornissen
Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD) is een neurobiologische aandoening die zowel bij kinderen als volwassenen voorkomt. De symptomen manifesteren zich als aanhoudende problemen met aandacht, hyperactiviteit en impulsiviteit die het dagelijks functioneren beïnvloeden.
Symptomen bij verschillende leeftijdsgroepen
Bij kinderen uiten ADHD-symptomen zich vaak als onrustig gedrag, moeite met stilzitten en problemen met concentratie tijdens schoolactiviteiten. Volwassenen ervaren daarentegen meer interne onrust, vergeetachtigheid en organisatieproblemen in werk en persoonlijke relaties.
Medicamenteuze behandeling
De medicamenteuze behandeling van ADHD omvat verschillende opties:
Methylfenidaat (Ritalin, Concerta) - meest voorgeschreven stimulerende medicatie
Dexamfetamine - alternatief stimulerend middel bij onvoldoende respons
Atomoxetine - niet-stimulerende optie voor specifieke patiëntgroepen
De dosering wordt individueel aangepast en timing is cruciaal voor optimale werking. Regelmatige monitoring van groei bij kinderen en bijwerkingen zoals verminderde eetlust of slaapproblemen is essentieel voor veilige langdurige behandeling.
Slaapstoornissen en sedativa
Slaapstoornissen komen frequent voor bij mensen met psychische aandoeningen en kunnen zowel symptoom als oorzaak zijn van mentale gezondheidsproblemen. Verschillende vormen van slapeloosheid vereisen specifieke behandelingsbenaderingen.
Relatie met psychische gezondheid
Verstoorde slaap versterkt vaak symptomen van depressie, angststoornissen en andere psychische aandoeningen. Omgekeerd kunnen psychische problemen leiden tot chronische slaapproblemen, waardoor een negatieve cyclus ontstaat.
Medicamenteuze opties
Voor de behandeling van slaapproblemen zijn verschillende medicatie-opties beschikbaar:
Z-drugs zoals zolpidem en zopiclone voor kortdurende behandeling
Kortwerkende benzodiazepinen bij acute slapeloosheid
Melatonine als natuurlijk alternatief met minder bijwerkingen
Behandelingsduur en aanvullende maatregelen
Slaapmedicatie is idealiter een tijdelijke oplossing van maximaal 2-4 weken om afhankelijkheid te voorkomen. Slaaghygiëne, zoals regelmatige bedtijden en beperking van schermtijd, vormt de basis van elke behandeling. Niet-medicamenteuze interventies zoals cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid blijken vaak effectiever op lange termijn.
