Wat is astma?
Astma is een chronische aandoening waarbij de luchtwegen ontstoken en vernauwd raken, wat leidt tot ademhalingsproblemen. Deze ziekte ontstaat door een combinatie van genetische aanleg en omgevingsfactoren. Bij astma reageren de luchtwegen overgevoelig op bepaalde prikkels, waardoor de spieren rond de luchtwegen verkrampen en er meer slijm wordt geproduceerd.
Verschillende vormen van astma
Er bestaan verschillende typen astma. Allergische astma wordt veroorzaakt door allergieen zoals huisstofmijt, pollen of dierenharen. Niet-allergische astma ontstaat door andere factoren zoals stress, luchtvervuiling of infecties. Inspanningsastma treedt specifiek op tijdens of na fysieke activiteit, vooral bij koude of droge lucht.
Veel voorkomende symptomen zijn:
Kortademigheid en moeite met ademhalen
Piepende ademhaling
Een drukkend gevoel op de borst
Hoesten, vooral 's nachts of vroeg in de ochtend
Astma wordt gediagnosticeerd door een huisarts of longarts via longfunctieonderzoek en anamnese. In Nederland lijdt ongeveer 7% van de volwassenen en 10% van de kinderen aan astma, waarmee het een van de meest voorkomende chronische aandoeningen is. Een goede diagnose is essentieel voor het opstellen van een effectief behandelplan.
Astma medicijnen: luchtwegverwijders (reliever medicatie)
Luchtwegverwijders zijn essentiële medicijnen voor mensen met astma en bieden snelle verlichting bij acute klachten. Deze medicijnen werken door de verkrampte spieren rond de luchtwegen te ontspannen, waardoor ademhalen weer gemakkelijker wordt.
Kortwerkende bèta-2 agonisten (SABA)
De meest gebruikte luchtwegverwijders zijn kortwerkende bèta-2 agonisten (SABA). Deze medicijnen werken binnen 5-15 minuten na inhalatie en bieden 4-6 uur verlichting. In Nederlandse apotheken zijn verschillende betrouwbare merken verkrijgbaar, waaronder Ventolin (salbutamol), Airomir (salbutamol) en Salamol (salbutamol).
Deze medicijnen dienen gebruikt te worden bij acute astmasymptomen of preventief vóór inspanning. Het is belangrijk om de inhalator altijd bij de hand te hebben. De werkzame stof salbutamol stimuleert specifieke receptoren in de luchtwegen, waardoor de gladde spieren ontspannen.
Mogelijke bijwerkingen zijn hartkloppingen, trillingen en hoofdpijn, maar deze zijn meestal mild en tijdelijk. Gebruik niet meer dan de voorgeschreven dosis en raadpleeg een arts als u vaker dan normaal uw reliever medicatie nodig heeft, dit kan duiden op slecht gecontroleerde astma.
Onderhoudsbehandeling astma (controller medicatie)
Onderhoudsbehandeling vormt de basis van een goede astmacontrole en is bedoeld om ontstekingen in de luchtwegen te verminderen en astma-aanvallen te voorkomen. Deze medicijnen, ook wel controller medicatie genoemd, worden dagelijks gebruikt, ook wanneer u geen klachten heeft.
Inhalatiecorticosteroïden (ICS)
Inhalatiecorticosteroïden zijn de hoeksteen van de astmabehandeling. Deze medicijnen werken ontstekingsremmend en verminderen de gevoeligheid van de luchtwegen. Voorbeelden zijn beclomethason, budesonide en fluticason. ICS worden gebruikt in verschillende sterktes, afhankelijk van de ernst van uw astma.
Langwerkende bèta-2 agonisten (LABA)
LABA-medicijnen verwijden de luchtwegen gedurende 12 uur en worden altijd gecombineerd met ICS. Voorbeelden zijn formoterol en salmeterol. Deze medicijnen mogen nooit alleen gebruikt worden bij astma.
Combinatiemedicijnen in Nederland
In Nederlandse apotheken zijn verschillende combinatiemedicijnen verkrijgbaar die ICS en LABA combineren:
Seretide (fluticason + salmeterol)
Symbicort (budesonide + formoterol)
Foster (beclomethason + formoterol)
Leukotrieenreceptorantagonisten
Montelukast is een tabletten medicijn dat gebruikt wordt als aanvulling op inhalatiemedicatie, vooral bij patiënten met allergische astma of bij inspanningsastma.
Therapietrouw en dosering
Dagelijks en consequent gebruik van onderhoudsmedicatie is cruciaal voor goede astmacontrole. Zelfs bij het ontbreken van klachten moet u uw medicatie blijven gebruiken. Bespreek eventuele bijwerkingen altijd met uw apotheker of huisarts voor optimaal management.
Inhalatietechnieken en hulpmiddelen
Een juiste inhalatietechniek is essentieel voor effectieve medicijntoediening. Verkeerd gebruik kan leiden tot verminderde werkzaamheid en meer bijwerkingen. In Nederland zijn verschillende soorten inhalatoren beschikbaar.
Soorten inhalatoren
Er bestaan hoofdzakelijk twee typen inhalatoren: dosisaerosolen (pMDI) die een spraytje medicijn afgeven, en poederinhalatoren (DPI) zoals Turbuhaler, Diskus en Breezhaler. Elk type vereist een specifieke inhalatietechniek.
Stappen voor correcte inhalatie
Voor dosisaerosolen: schud de inhalator, adem uit, plaats lippen rond mondstuk, druk in terwijl u langzaam en diep inademt, houd adem 10 seconden vast. Voor poederinhalatoren: laad de dosis, adem uit (niet in het apparaat), plaats lippen rond mondstuk en adem krachtig en diep in.
Hulpmiddelen
Voorzetkamers en spacers verbeteren de medicijnafgifte bij dosisaerosolen en verminderen bijwerkingen in de mond. Deze hulpmiddelen zijn vooral belangrijk voor kinderen en ouderen.
Onderhoud en vervanging
Reinig voorzetkamers wekelijks met warm water en laat luchtdrogen. Vervang inhalatoren volgens de gebruiksaanwijzing of wanneer de tellerfunctie aangeeft dat deze leeg is. Controleer regelmatig de vervaldatum van uw medicatie.
Astma bij kinderen en speciale situaties
Astma bij baby's en peuters
Astma bij jonge kinderen kan moeilijk te herkennen zijn omdat symptomen vaak lijken op verkoudheid of bronchitis. Baby's en peuters kunnen nog niet vertellen wat ze voelen, waardoor ouders extra alert moeten zijn op signalen zoals aanhoudend hoesten, piepende ademhaling of moeite met voeden.
Schoolastma en sport
Kinderen met astma kunnen gewoon sporten en naar school, mits hun astma goed onder controle is. Het is belangrijk dat scholen en sportcoaches op de hoogte zijn van de aandoening. Een astma-actieplan helpt leerkrachten bij het herkennen van symptomen en het juist handelen in noodsituaties.
Astma tijdens zwangerschap
Zwangere vrouwen met astma hebben speciale aandacht nodig. Onbehandelde astma kan schadelijk zijn voor zowel moeder als baby. De meeste astmamedicijnen zijn veilig tijdens de zwangerschap, maar overleg met de huisarts of specialist is essentieel voor het aanpassen van de behandeling.
Veilige medicijnen voor kinderen in Nederland
In Nederland zijn verschillende astmamedicijnen goedgekeurd voor kinderen. De dosering wordt aangepast op basis van leeftijd en gewicht. Inhalatietechniek is cruciaal en moet regelmatig worden geoefend.
Wanneer naar de dokter
Zoek direct medische hulp bij ernstige benauwdheid, blauwe lippen of als medicijnen niet helpen. Bij twijfel over symptomen of medicijngebruik kunt u altijd contact opnemen met uw huisarts.
Preventie en lifestyle tips
Allergeenvermijding in huis
Het verminderen van allergenen in huis kan astmasymptomen aanzienlijk verbeteren. Gebruik allergeendichte hoezen voor matrassen en kussens, stofzuig regelmatig met een HEPA-filter en houd de luchtvochtigheid tussen 30-50% om huisstofmijten te beperken.
Rookstop en luchtkwaliteit
Roken en passief roken zijn ernstige triggers voor astma. Het stoppen met roken verbetert de longfunctie aanzienlijk. Let ook op luchtkwaliteit buitenshuis en vermijd activiteiten buiten tijdens dagen met hoge luchtvervuiling.
Voeding en astma
Een gezonde, gevarieerde voeding ondersteunt de algemene gezondheid en kan astmasymptomen helpen verminderen:
Omega-3 vetzuren uit vis kunnen ontstekingsremmend werken
Antioxidanten uit groenten en fruit ondersteunen de longfunctie
Vermijd bekende voedselallergenen die astma kunnen triggeren
Beperk bewerkte voedingsmiddelen met veel additieven
Wanneer professionele hulp zoeken
Zoek professionele hulp als astmasymptomen vaker voorkomen, nachts wakker worden door hoesten of benauwdheid toeneemt, of als medicijngebruik toeneemt zonder verbetering.
Apotheek advies en medicijnbegeleiding
Uw apotheker is een waardevolle partner in astmamanagement. Zij kunnen helpen bij het correct gebruiken van inhalatoren, medicijninteracties controleren en advies geven over voorraadmanagement van noodmedicatie.
